Beint á efnisyfirlit síðunnar

Veikindaréttur

Veikindaréttur er mismunandi eftir hvort félagsmenn eru á opinbera- eða almenna vinnumarkaðinum þar sem aukin réttindi hafa verið tryggð öllum opinberum starfsmönnum með kjarasamningum.

Veikindaréttur á almenna vinnumarkaðnum

Veikindaréttur á almenna vinnumarkaðinum er talsvert frábrugðinn því sem gerist hjá opinberum starfsmönnum.

Líkt og á opinbera vinnumarkaðnum hafa mörg hver stéttarfélög samið um betri veikindarétt en felst í lágmarksrétti allra fastráðinna starfsmanna sem kveðið er á um í lögum nr. 19/1979, um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla.

 

Lágmarksréttur vegna veikinda

Lög um rétt verkafólks til uppsagnarfrest frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla kveða á um lágmarksréttindi starfsmanna til greiðslu launa er þeir forfallast frá störfum vegna veikinda eða slysa. Í flestum kjarasamningum er kveðið á um meiri réttindi en lögin gera ráð fyrir en hér verður tæpt á því helsta er lögin fela í sér varðandi veikindarétt starfsmanna.

Í 5. gr. og 6. gr. laganna er kveðið á um veikindarétt fastráðinna starfsmanna: 

Á fyrsta starfsári: Starfsmenn sem eru á fyrsta starfsári hjá atvinnurekanda skal ekki missa neins af launum sínum í tvo daga fyrir hvern unninn mánuð í veikinda- og slysatilfellum. Aukin réttindi bætast svo við þennan rétt ef forföllin eru vegna vinnuslyss eða atvinnusjúkdóma.

Eftir eitt ár í starfi: Starfsmenn sem hafa unnið hjá atvinnurekanda í eitt ár samfellt halda launum í einn mánuð ef þeir forfallast frá vinnu vegna sjúkdóma eða slysa. 
Eftir þrjú ár í starfi: Hafi starfsmenn verið ráðnir hjá sama atvinnurekanda í þrjú ár samfellt skal það halda launum í einn mánuð og halda daglaunum sínum annan mánuð. 
Eftir fimm ár í starfi: Hafi starfsmaður verið í samfelldri ráðningu til fimm ára hjá sama atvinnurekanda ávinnur hann sér rétt til greiðslu hefðbundinna launa í einn mánuð en daglauna í tvo mánuði þar að auki.

Aukin réttindi vegna vinnuslyss eða sjúkdóms: Ef forföllin stafa af vinnuslysi eða sjúkdómi á fastráðið verkafólk framangreindan rétt en þar að auki rétt til að halda dagvinnulaunum í allt að þrjá mánuði.


Veikindaréttur félagsmanna BSRB samkvæmt kjarasamningum aðildarfélaga

Póstmannafélag Íslands hefur samið um talsvert meiri réttindi fyrir sitt fólk. Hjá þeim er veikindarétturinn tveir mánuðir á dagvinnulaunum auk vaktaálags eftir eitt ár, fjórir mánuðir eftir fimm ár og sex mánuðir eftir tíu ár.

Í samningum Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar við Advania (áður Skýrr) eru veikindadagarnir 133 almanaksdagar eftir eitt ár, eftir sjö ár lengist veikindarétturinn í 175 daga og eftir 12 ára starfsaldur í 273 daga. Starfsmaðurinn heldur fullum launum þessa daga en þá er átt við dagvinnulaun auk greiðslna fyrir yfirvinnu, vakta-, gæsluvakta- og óþægindaálag og greiðslur fyrir eyður í vinnutíma, enda hafi vinnuframlag eða vinnutími verið ákveðið með reglubundinni vaktatöflu. 

Réttur starfsmanna ríkis og sveitarfélaga til launa í veikindum fer eftir starfsaldri þeirra og ráðningarformi. Starfsmenn sem ráðnir eru ótímabundið eiga rétt á að halda fullun launum í veikindum í ákveðinn tíma sem tekur mið af starfsaldri.

Almennt er fjallað um veikindarétt í 12. kafla kjarasamninga aðildarfélaga BSRB við ríkið og Samband íslenskra sveitarfélaga (í sumum tilfellum 6. kafla)

 

Veikindaréttur við uppsögn

Starfsmenn njóta sömu kjara á uppsagnarfresti eins og og áður s.s. veikindarétt. Ef veikindi standa lengur en uppsagnarfresti nemur skiptir máli hvort veikindin hafi hafist fyrir eða eftir uppsögn.

Ef veikindi hefjast fyrir uppsögn ber starfsmanni réttur til greiðslu samkvæmt áunnum veikindarétti þó svo að veikindi standi lengur en uppsagnarfrestur eða biðlaunaréttur.

Ef veikindi hefjast eftir uppsögn lýkur veikindarétti um leið og réttarsambandinu lýkur formlega við starfslok og þá stendur bara eftir starfslokauppgjör vegna áunninna réttinda.

 

Samráðsnefnd um veikindarétt opinberra starfsmanna

Í kjarasamningum opinberra starfsmanna er að jafnaði að finna ákvæði um samstarfsnefndir aðila. Löng hefð er fyrir slíku samstarfi samningsaðila en samstarfið starfar þá á samningstíma viðkomandi kjarasamnings. Slíkum nefndum er meðal annars að reyna að leysa úr ágreiningi sem kann að koma upp við túlkun á kjarasamningsákvæðum.

Haustið 2000 gerðu BSRB, BHM og KÍ samkomulag við ríki, Reykjavíkurborg og Launanefnd sveitarfélaga um veikindarétt opinberra starfsmanna og var hann síðan færður inn í samninga allra aðildarfélaga BSRB sem eru með samningsrétt við þessa aðila. Hlutverk samráðsnefndar er að fjalla um túlkun og útfærslu ákvæða samkomulags aðila um veikindarétt.

Samkomulagið má sjá hér: Samkomulag um veikindarétt

Nýtt samkomulag var svo gert árið 2004 sem sömuleiðis var fært inn í kjarasamninga allra aðildarfélaga BSRB sem hafa samningsrétt við ríki, Reykjavíkurborg og þá Launanefnd sveitarfélaga (nú Samband íslenskra sveitarfélaga). Samkomulagið frá 2004 má sjá hér: Samkomulag um veikinda- og slysarétt

Verklagsreglur nefndarinnar er að finna hér.


Styrktar- og sjúkrasjóðir

Opinberir starfsmenn fengu ekki sjúkrasjóði fyrr en með samkomulagi BHM, BSRB og KÍ við fjármálaráðherra, Reykjavíkurborg og Launanefnd sveitarfélaga sem undirritað var 24. október 2000. Atvinnurekandinn greiðir 0,3% af heildarlaunum í styrktarsjóði aðildarfélaganna og er sú greiðsla helsta tekjulind sjóðanna, auk vaxtatekna. Langflest aðildarfélög BSRB ákváðu að sameinast um einn styrktarsjóð, Styrktarsjóð BSRB. Þau félög sem eru með eigin sjúkrasjóði eru auk Póstmannafélags Íslands, Starfsmannafélag ríkisstofnana og Landssamband lögreglumanna.

Styrktarsjóður BSRB

Úthlutunarreglur Styrktarsjóðs BSRB

Umsóknareyðublað Styrktarsjóðs BSRB 

Styrktar- og sjúkrasjóður SFR

Styrktar og sjúkrasjóður Landssambands lögreglumanna

Sjúkrasjóður Póstmanna